Online shaming: 'Kinderen uit groep 7 delen al naaktfoto's met elkaar'
Al op jonge leeftijd delen kinderen naaktfoto's van leeftijdsgenootjes met elkaar. Het gaat om kinderen van 10, 11 en 12 jaar oud uit groep 7 en 8 van de basisschool.
Dat blijkt uit onderzoek van bureau DUO Onderwijsonderzoek en Advies en het journalistieke platform Pointer van KRO-NCRV onder medewerkers van basisscholen en middelbare scholen.
Onder de douche
Aan meer dan 400 leraren van groepen 7 en 8 werd gevraagd naar hun ervaringen met 'online shaming', het ongewenst verspreiden van intieme foto's en filmpjes. Bijna honderd van hen hebben hier in de afgelopen jaren op hun school mee te maken gehad, dus bijna een kwart van de deelnemers.
Sommige kinderen hadden zich uitgekleed voor een webcam, waarna de opgenomen beelden rondgingen. Andere kinderen werden bijvoorbeeld stiekem gefilmd terwijl ze tijdens een schoolkamp onder de douche stonden.
Aantal incidenten toegenomen
Van die leraren die ermee te maken hebben gekregen, zeggen twee op de vijf dat het aantal incidenten in de afgelopen vijf jaar is toegenomen. Bijna de helft van de ondervraagde leerkrachten zegt dat er geen duidelijke afspraken zijn wat er moet gebeuren wanneer naaktbeelden van een leerling rondgaan.
Op middelbare scholen speelde online shaming zelfs bij bijna 90 procent van de deelnemers, en ook daar zegt bijna de helft dat het verschijnsel toeneemt.
Volgens de onderzoekers zijn scholen niet verplicht om lessen in het leerplan op te nemen waarin aandacht wordt besteed aan online shaming. Dat komt omdat online shaming niet in het curriculum zit. Dat is het leerplan voor scholen dat voor het laatst in 2012 werd bijgewerkt door het ministerie van Onderwijs.
Demissionair onderwijsminister Arie Slob zegt in een reactie op het onderzoek dat het aan de orde stellen van 'mediawijsheid' op scholen zo snel mogelijk 'wettelijk moet worden verankerd'
Representatief of niet?
Het onderzoek is in november uitgevoerd onder 410 leraren van groepen 7 en 8 en onder in totaal 279 zorgcoördinatoren en teamleiders op middelbare scholen.
De basisschoolleraren zijn representatief, zeggen de onderzoekers, maar bij de medewerkers van middelbare scholen hebben mogelijk vooral mensen gereageerd die al met online shaming te maken hebben gehad. Het kan dus zijn dat in het gehele voortgezet onderwijs minder vaak intieme foto's worden gedeeld dan uit dit onderzoek naar voren lijkt te komen.
Het onderzoek van Pointer wordt zondagavond uitgezonden op NPO2.
En dan staan je naaktbeelden op internet: kom je daar ooit nog overheen?
'Zijn leven is verwoest.' 'Dit gaat hem altijd achtervolgen.' Zomaar een greep uit de reacties over het 12-jarige jongetje dat door Bilal Wahib werd overgehaald zijn geslachtsdeel te laten zien. Is zijn leven echt verwoest? Kun je hier overheen komen? "Als hij niet de schuld krijgt en een goed vangnet heeft, kan het goedkomen."
Iva Bicanic ziet ze dagelijks: kinderen zoals dat 12-jarige jongetje, die via social media op wat voor manier dan ook seksueel zijn vernederd, gechanteerd, afgeperst, belachelijk gemaakt.
Effecten onderschat
Ze is klinisch psycholoog in het psychotraumacentrum van het Universitair Medisch Centrum Utrecht en hoofd van het Centrum Seksueel Geweld. "De gevolgen zijn heel groot voor deze kinderen", zegt ze. "Steeds meer onderzoeken tonen dat aan. Sterker nog: we roepen nu allemaal dat zijn leven is verwoest, maar in mijn optiek worden zelfs nu nog de effecten van zo'n gebeurtenis ernstig onderschat."
We hebben hier te maken met jonge pubers, stelt Bicanic, die heel onzeker zijn over zichzelf. Een 'wankel zelfbeeld', zo wordt dat in de psychologie genoemd. "Ze maken zich al druk over welke jas ze aan hebben, of ze wel bij de groep horen. Je wil als puber op geen énkele manier afwijken."
De schaamte overheerst
Dat is wel wat er vaak gebeurt als je slachtoffer wordt van dergelijk (online) seksueel geweld of online shaming. "Wat overheerst, is de schaamte. Die is vaak bij jongens nog wel sterker dan bij meisjes, dat heeft met ons beeld van mannelijkheid te maken."
Die schaamte herkent Francien Regelink (35). Ze schreef het boek Francien laat je tieten nog eens zien, en die titel windt er geen doekjes om: in haar puberteit liet Francien een keer voor de webcam haar borsten zien aan een jongen die ze leuk vond. Niet veel later hingen die beelden geprint door de hele school.
Wat is er gebeurd?
Op sociale media gaat sinds begin deze week een video rond waarin te zien is hoe acteur Bilal Wahib een minderjarige fan 17.000 euro biedt als hij zijn piemel laat zien. De jonge fan doet dat vervolgens voor het oog van de kijkers en wordt hard uitgelachen.
De actie van de Mocro Maffia-acteur leidt tot veel afschuw. Bedrijven hebben de samenwerking met Wahib opgezegd. Zelf heeft hij inmiddels excuses aangeboden. Hij zegt 'vreselijk veel spijt' te hebben en noemt het incident 'een domme grap'.
Hij zou aanschuiven bij de talkshow Beau op RTL 4, maar heeft dat op verzoek van het 12-jarige slachtoffer en zijn ouders afgezegd.
"Je denkt bij iedereen die je aankijkt: die heeft de beelden gezien. Die denkt nu aan mijn borsten." En ja, zegt Regelink: dat is vreselijk. "Op dat moment ben je kapot. Het voelt alsof je leven voorbij is. Alsof alles verwoest is. Echt waar."
Het ligt niet aan jou
Máár, wil ze er ook bij zeggen: je leven Ãs niet per definitie verwoest. Het is heel belangrijk om dan hulp te zoeken. Om te horen te krijgen dat het niet aan jou lag. Dat dit iedereen kan overkomen en dat de schuld ligt bij degene die de beelden heeft verspreid. "Ik heb zo lang gezwegen en gedacht: dit is mijn schuld. Ik denk dat als je dat schuldgevoel kunt loslaten, je het makkelijker kunt verwerken."
Bicanic is het daarmee eens, maar zegt wel dat dat van verschillende factoren afhankelijk is. Ze zag kinderen er na zo'n incident 'verbazingwekkend goed weer uitkomen', maar ze kent ook kinderen die zichzelf gingen isoleren, niet meer naar school wilden, zichzelf soms zelfs iets aandeden. Soms met dodelijke afloop. "Daar ga ik niet over liegen, want het gebéúrt."
Hoe veerkrachtig is een kind?
Je weet namelijk niet, stelt de onderzoeker, hoe zo'n gebeurtenis in het leven van een kind wordt opgepakt. "Allereerst gaat het erom: hoe ging het met het kind vóórdat dit gebeurde? Was het al somber, angstig, werd het al gepest, of ging het gewoon goed? En ook: hoe veerkrachtig is een kind?
"Ik ken verhalen van kinderen die doodsbang zijn dat de beelden opduiken, die zitten elke nacht te googelen om te kijken of dat al is gebeurd."
Ze vervolgt: "Je moet zo'n incident als met Balil Wahib en dat 12-jarige jongetje als een potentieel traumatische ervaring zien. Het kan goed verwerkt worden, dan is het een levensles waar je sterker van wordt. Maar er is ook een risico dat het niet lukt de gebeurtenis een plek te geven."
Veiligheid en geborgenheid
Wat heel bepalend is, is de reactie van de omgeving, zegt Bicanic. Hoe kalmer, hoe beter. "Slagen de ouders erin om na de eerste schok kalm te blijven en het gewone leven weer op te pakken? Kunnen ze zeggen: 'Wat er is gebeurd, is niet jouw schuld'?"
"Veiligheid en geborgenheid zijn op zo'n moment heel belangrijk", stelt Regelink. "Het is zo belangrijk mensen om je heen te hebben die niet oordelen. En om te voelen dat ze je waarderen."
Ook de school is bepalend, stelt Bicanic. Het beste is als docenten zeggen: 'Goed dat je er weer bent, we staan achter jou en gaan nu weer over op de orde van de dag'. Hetzelfde geldt voor de klasgenootjes: gaan die over op pestgedrag, of zeggen ook zij: 'Zand erover, nu is het niet meer interessant'? "En ook als er gepest wordt, kan de school hier iets aan doen", zegt Bicanic.
Praat erover
"Erover praten is belangrijk", zegt Regelink. "Het is heel verdrietig dat dit in de openbaarheid gebeurt, nu, over de rug van dit 12-jarige jongetje. Maar aan de andere kant: hij heeft wel wat teweeggebracht. Nu wordt het onderwerp door iedereen besproken, hij zet iets op de kaart."
En wat Regelink positief vindt, is dat er hulp is gezocht voor de jongen. "Ik hoop dat dat hem goed doet, dat er iemand is die zegt: het komt goed." De ondertitel van Franciens boek is, zo zegt ze zelf, niet voor niets: Hoe sexting een leven kan breken – en maken.
Weg met die schaamte
"De schaamte moet eraf", besluit Bicanic. "We moeten stoppen met de verantwoordelijk bij ouders of het slachtoffers neerleggen. En dat ligt voor een groot deel bij ons, als samenleving. Halen we hier lessen uit? Stoppen we met oordelen over het slachtoffer? En laten we de ouders en dat jongetje met rust? Want dat hebben ze nu nodig: rust. Herstellen en het normale leven weer oppakken."
Acteur Bilal Wahib toch niet bij talkshow Beau, te pijnlijk voor slachtoffer
De in opspraak geraakte acteur Bilal Wahib is vanavond toch niet te gast in de talkshow Beau. Zijn management heeft aan de redactie van de talkshow laten weten ervan af te zien.
Wahibs management vond het te pijnlijk als de acteur vanavond bij de talkshow zou aanschuiven, zegt een eindredacteur van Beau. Het management zou in contact met de familie van het slachtoffer staan, die het optreden in Beau te pijnlijk zou vinden.
De redactie respecteert dat en begrijpt de beslissing van Wahib om af te zeggen, laat de eindredacteur weten.
Instagramvideo
De acteur zou te gast zijn naar aanleiding van een Instagram Live, waarin hij een minderjarige jongen 17.000 euro biedt om zijn geslachtsdeel te laten zien. De jonge fan doet dat vervolgens voor het oog van de kijkers en wordt daarna hard uitgelachen.
Wahib werd de dag na de livestream opgepakt door de zedenpolitie. Hij wordt verdacht van het verspreiden van kinderporno, maar is op vrije voeten gesteld.
De aankondiging dat Wahib te gast zou zijn bij het programma zorgde online voor de nodige commotie. Veel mensen deelden in de ochtenduren de hashtag #BoycotBeau. Critici vinden dat de tijd nog niet rijp is om Wahib, bekend van Mocro Maffia, in beeld zijn verhaal te laten doen over het incident dinsdagavond.
Omstreden chatdienst Omegle bij kinderen populair: 'Heftig wat mijn dochter te zien krijgt'
De omstreden chatdienst 'Omegle' wint aan populariteit bij kinderen. Via de dienst kun je videobellen met een willekeurige persoon op de wereld. Klinkt geinig, maar het brengt risico's met zich mee. "Mijn dochter was getuige van seksuele handelingen. Heel heftig."
Het platform werd al in 2009 gelanceerd, maar groeide in coronatijd enorm. Het aantal bezoekers steeg van 34 miljoen in januari 2020 naar 65 miljoen in januari 2021.
TikTok-filmpjes van influencers én verveling dragen er aan bij dat kinderen de dienst meer zijn gaan gebruiken, zeggen social media-experts tegen RTL Nieuws. Maar dit gaat niet zonder gevaar. "Voor ze het weten hebben ze een naakte man aan de lijn", zegt Arda Gerkens van het Expertisebureau Online Kindermisbruik (EOKM).
Lockdown
Ook in Nederland is de toename zichtbaar, vooral bij kinderen in de basisschoolleeftijd. "We merken dat het onderwerp sinds de lockdown steeds meer besproken wordt tijdens onze voorlichtingen", vertelt Roy Vathorst van Voorlichting op scholen. Deze organisatie geeft dagelijks voorlichting over de gevaren van sociale media op scholen, aan ouders en docenten.
Vathorst: "Kinderen hebben veel meer tijd gehad om thuis op de telefoon te zitten en ouders zijn minder oplettend geworden door het thuiswerken."
Omegle heeft zijn toenemende populariteit niet alleen te danken aan de lockdown. "Mijn dochter werd aangemoedigd via TikTok om het weleens te proberen. Ze zag influencers die best leuke gesprekken hadden met hun fans, en toen ging mijn dochter ook kijken", vertelt een moeder van een 11-jarig meisje.
Na een paar minuten op het platform kwam haar dochter er achter dat Omegle geen fijne site is. "Toen ze het ging proberen zag ze een vent die zijn piemel liet zien. Verder zag ze ook een man en vrouw die seksuele handelingen verrichte bij elkaar. Ze vond het heel heftig."
Wat is Omegle?
Omegle is een gratis videochatwebsite waar je kunt chatten met vreemden. Twee willekeurige gebruikers worden gekoppeld om te videobellen of te chatten. Je hoeft je niet te registreren en er is geen controle op leeftijd. Als je niet in een gesprek wilt blijven, kun je het gesprek op elk willekeurig moment beëindigen.
Ook influencers maken gebruik van het platform. Ze ontmoeten fans op Omegle of halen er pranks uit zoals in het filmpje hieronder:
De moeder, die anoniem wil blijven, kwam er pas later achter dat haar dochter er last van had. "Na een tijdje zag ik de website van Omegle openstaan op mijn Ipad. Ik ging bij haar informeren en ze durfde het eerst niet te zeggen. Ze had het idee dat ze bezig was met iets dat niet mocht."
Dit idee speelt bij meer kinderen, zegt Gerkens van het EOKM. Ze vindt dat ouders beter moeten weten wat er allemaal speelt, daar ligt volgens haar een sleutel voor de oplossing.
"Ouders moeten het gesprek met hun kinderen aangaan en met ze meekijken. Begrijp wat je kinderen doen, maar bespreek ook wat de risico’s kunnen zijn."
Het bespreekbaar maken is volgens Vathorst van Voorlichting op scholen belangrijk bij dit soort platforms. "Omegle is nog vaak onzichtbaar op scholen en voor ouders, dat maakt het lastig. Kinderen doen het vooral onder elkaar of alleen. Alleen door middel van open communicatie kan je er dus achter komen."
Ouderlijk toezicht
Op de website staat dat je 18 jaar of ouder moet zijn om het platform te gebruiken of 13 jaar met toestemming van ouders. "Maar in de praktijk is dit anders. Er zitten veel jongere kinderen op Omegle, zelfs vanaf 7 jaar. Veel kinderen zitten dus nog op de basisschool", zegt Gerkens.
En dit is gevaarlijk volgens voorlichter Vathorst. "Kinderen letten niet op hun privacy en de site biedt geen bescherming voor kinderen. Er kan geen ouderlijk toezicht ingesteld worden en er is dus geen controle."
Vooral voor basisschoolkinderen kan het platform heftig zijn. "Er zijn mannen op het platform die kinderen uitdagen om wat te laten zien of seksuele handelingen te verrichten. Hier worden vaak beelden van gemaakt die verspreid kunnen worden", zegt Gerkens.
Kinderen kunnen daar lang last van houden. "Als kinderen zich weleens hebben uitgekleed, kunnen ze zich op een latere leeftijd afvragen of ze ooit gefilmd zijn. Er is een grote kans dat deze beelden online verspreid zijn, maar dat weten we nooit zeker. Die onzekerheid is voor jongeren behoorlijk belastend."
Waarschuwen
Sommige basisscholen zijn zich bewust van de gevaren van Omegle en waarschuwen ervoor in nieuwsbrieven. De moeder die RTL Nieuws sprak heeft de basisschool van haar kind ook op de hoogte gebracht. "Ik heb dezelfde avond de school gemaild en die pakte het de volgende dag meteen op. Er kwam een bericht voor de ouders en het werd in de klas besproken."
Ze waarschuwt nu anderen voor de gevaren van Omegle. "Veel ouders zijn niet bekend met Omegle, ik vind het belangrijk dat er aandacht komt voor de gevaren van dit platform."
Omegle was niet bereikbaar voor commentaar.
Heeft jouw kind ook wat vervelends meegemaakt op Omegle? Stuur dan een mail naar de redactie: rtlnieuws@rtl.nl
Reacties
Een reactie posten